Útdrættir úr 4. Hluta. Stefnumótun. 

Breyttar áherslur í heilbrigðiskerfinu 

Vilmundur Guðnason 

Fækkun dauðsfalla vegna kransæðasjúkdóms hefur verið um 80% frá 1981 í aldurshópnum 25-74 ára. Þessi fækkun dauðsfalla skýrist að þrem fjórðu af breytingu í algengustu og mikilvægustu áhættuþáttunum eins og kólsteróli, blóðþrýstingi og reykingum og er að langmestu leyti samhliða verulegri fækkun á kransæðastíflutilfellum. Um fjórðungur af fækkun dauðsfalla á þessu tímabili skýrist af læknisfræðilegum inngripum og þá aðallega hjá þeim fá alvarleg einkenni kransæðasjúkdóms.

Þrátt fyrir fækkun dauðsfalla hefur kransæðasjúkdómur ekki horfið af sjónarsviðinu hjá þessum aldurshópi og er því mikilvægt að halda áfram að finna leiðir til seinka ennfrekar þróun sjúkdómsins og afleiðingum hans.  Til að leita frekari leiða hefur Hjartavernd sett af stað nýja ítarlega áhættuþáttakönnun og stendur húnnú yfir.

Fækkun eða seinkun dauðsfalla sem orðið hefur á aldursbilinu 25-74 ára þýðir m.a. að einstaklingar sem fá kransæðastíflu eru eldri.  Rannsóknir Hjartaverndar benda eindregið til þess að í aldurshópnum eldri en 75 ára séu veruleg sóknarfæri og hugsanlega mögulegt að seinka þróun kransæðasjúkdóms enn frekar og þannig koma í veg fyrir áföll. Til mikils er að vinna þar sem þessi sjúkdómur leiðir ekki bara til dauða heldur geta einstaklingar lifað árum saman og þá oft við verulega rýrð lífsgæði ásamt umtalsverðum kostnaði fyrir samfélagið. Forvarnir aldraðra eru því ekki síður mikilvægar en hjá þeim sem yngri eru enda eru það sjálfsögð mannréttindi allra að njóta leiðbeininga og meðferðar til að seinka sjúkdómum og koma í veg fyrir áföll.

 

Forvarnir, heilbrigði og hagkvæmni

Tinna Laufey Ásgeirsdóttir

Ph.D., lektor við hagfræðideild Háskóla Íslands og umsjónarmaður MS náms í heilsuhagfræðis

Flestir eru sammála um mikilvægi heilsunnar fyrir einstaklinga og samfélag. Óhætt er þó að fullyrða að það sé flókið verkefni að vinna að útfærslu heilbrigðismála þannig að þeim séu gerð góð skil. Um langt skeið hefur spurningin um hlutfallslegt gildi forvarna í samanburði við lækningar náð athygli fagfólks og áhugamanna um heilsu og heilbrigði. Á málinu eru margar hliðar. Heimspekileg sjónarmið eru gjarnan reifuð - lýðheilsufræðileg, lífvísindaleg og félagsvísindaleg koma einnig til umræðu, en hvert þeirra byggja á mikilvægum rökum sem sjálfsagt þykir að taka tillit til. Í þessu erindi verður fjallað um hagfræðileg sjónarmið er varða hlutfallslegt gildi á milli fyrirbyggjandi og læknandi íhlutana. Nú er svo komið að í vestrænum löndum fara um 10% af vergri þjóðarframleiðslu til málaflokksins. Þetta kallar á nýjar áherslur við stefnumótun og ákvarðanartöku í heilbrigðismálum. Þess er nú almennt krafist að heilbrigðisþjónusta sé ekki einungis árangursrík, heldur að sem mest fáist fyrir þau verðmæti sem til hennar er varið. Fjallað verður um hagkvæmni forvarna, það sem vinni með hagfelldri tilhögun  þeirra, auk þess sem vikið verður að þáttum sem standa þeim fyrir þrifum. 

Framtíðaráskorun 

Sigmundur Guðbjarnason

Prófessor emeritus 

Mikilvægustu þættir í forvörnum eru:

1.     Mataræði, heilnæmt og fjölbreytt fæði í hófi.

     Hvað er í matnum?

a)     Æskileg næringarefni.

b)    Hjálparefni.

c)     Óæskileg aðskotaefni.

d)    Hvað skortir helst í fæðuna? Sólskinsvítamínið D-vítamín og jod.

e)     Of mikið af hverju í fæðunni? Sykur og fitu.

Ógnanir við heilsu manna:

a)    Eiturefni í matvælum, m.a. hormónahermar.

b)    Ofnotkun hjálparefna í matvælaiðnaði.

c)    Aukaverkanir lyfja, ofneysla lyfja, röng lyf.

d)    Óæskilegar breytingar í efnasamsetningu á grænmeti og eldisfiski.

Aðrir þættir sem styrkja mjög forvarnir og bæta heilsuna:

2.      Hreyfing, styrkir m.a. streituvarnir, dempar streituviðbrögð í hjarta,

3.      Reykingabindindi.

4.      Hófsemi í neyslu.

5.      Rósemi hugans.

Heilsubótarefni úr náttúrunni: Alþjóða heilbrigðsmálastofnunin, WHO, og heilbrigðis-stéttir mæla með aukinni neyslu á grænmeti og ávöxtum til að styrkja forvarnir gegn krabbameini og hjarta- og æðasjúkdómum. Forvarnir er unnt að styrkja enn frekar með notkun ýmissa fæðubótarefna en þekktasta fæðubótarefnið hér á landi er lýsi. Fleiri heilsubótarefni úr náttúrunni er unnt að vinna úr íslensku hráefni t.d. úr lækningajurtum, úr þangi og þara, úr fiski, o.fl.

Heilbrigðiskerfið er sett upp til að greina sjúkdóma og meðhöndla þá.

Markmiðið ætti að vera að styrkja forvarnir og fyrirbyggja sjúkdóma, það er mun hagkvæmara.